ام.‌آر.‌آی یا سی.تی.اسکن؛ کدام بهتر است؟ | بیماری

مجله سیب سبز: هرکدوم از ما دست کم تا حالا یه بار از یه قسمت از بدن مون عکسبرداری پزشکی کردیم که شاید بیشتر این عکسا مربوط به دندونپزشکی باشه. اما اگه روزی پزشکی واسه تون تصویربرداری با ام.آر.آی یا سی.تی. اسکن تجویز یند به طور حتم کنجکاو میشین که این ۲ چه فرقی باهم دارن؟

دکتر حسین قناعتی، شما رو با کاربرده ها، فرقا و نکات مربوط به هر کدوم از این ۲ روش آشنا می کنه.

بهترین دستگاه تشخیص

ام .آر.آی دستگاهیه که با به کار گیری امواج مغناطیسی و آهنربا تموم اتمای بدن آدم رو آهنربایی یرده و بعد تصویر این اتما رو به وسیله امواج ثبت می کنه.  ام .آر.آی میتونه تغییرات مریضیا رو در مراحل اولیه و با دقت بسیار بالا نشون بده. مثلا چند دقیقه بعد از سکته مغزی میشه با کمک DWI ام .آر.آی محل دقیق سکته رو مشخص و از دید درمانی واسه اون برنامه ریزی یرد و عزمشو جزم کرد که لخته باید درآورده شه یا خیر. در مورد سرطانا هم   ام .آر.آی میتونه هم در تشخیص اولیه سرطان و هم در برنامه ریزی و بررسی سیر درمان بسیار کمک کننده باشه. میشه گفت  ام .آر.آی در آینده پایه تشخیص هستش پس مسئولان کشور باید در مورد به کار گیری  ام .آر.آی واسه تشخیص مریضیا سرمایه گذاری بیشتری بکنن. اینطور انگار دست کم در ۱۰ تا ۱۵ سال آینده بهترین و دقیق ترین دستگاه در درمان مریضیا از دید تصویربرداری  ام .آر.آی هستش.

بررسی قلب با سی. تی.اسکن

سی.تی.اسکن میتونه تصویر رو واسه ما برش بزنه. در قدیم با گرفتن عکس از یه پرتقال فقط قادر بودیم سطح روی اونو ببینیم اما امروزه سی. تی. اسکن طوری عمل می کنه که گویی این پرتقال رو با چاقو در برشای نازک بریده باشیم پس می تونیم درون پرتقال و مشکلات احتمالی اونو ببینیم. با به کار گیری سی.تی.اسکن میشه اطلاعات بیشتری از وجود بافتا و کارکرد و جزئیات اونا داشته باشیم. با کمک تزریق ماده حاجب هم میشه حتی عروق رو در سی.تی.اسکن بررسی یرد. امروزه با کمک سی.تی. اسکن، عروق قلب بدون نیاز به آنژیوگرافی بررسی می شن و در بیشتر موارد مریضایی که مشکلات قلبی دارن تنگیای احتمالی عروق شون با دقت بالا از این روش قابل بررسی هستش. به خاطر همین در خیلی از مراکز دنیا اندازه آنژیوگرافی تشخیصی شدیدا کاهش پیدا کرده. با به کار گیری سی.تی.اسکن میشه نقشه تنگیای عروق رو به دست آورد و بعد تصمیم به انجام آنژیوپلاستی، بای پس عروقی و… گرفت. اینطوری میشه خطرات احتمالی آنژیوگرافی غیرضروری رو کم کرد. علاوه بر این، با سی.تی. اسکنای چند فازی میشه کبد رو بررسی و توده های کبدی رو دسته بندی یرد.

اشعه اش از یه لامپ مهتابی هم کمتره!

اشعه  ام .آر.آی بسیار ضعیفه و قدرت اون از دید رادیوفرکوئنسی حتی از یه لامپ مهتابی کمتره پس خطری رو متوجه آدم نمی کنه و از دید تکرار محدودیتی واسه انجام اون وجود نداره. یکی از امتیازات  ام .آر.آی اینه که در بارداری هم میشه از اون بهره برد و از جنین تصویربرداری کرد. مدت زمان لازم واسه انجام  ام .آر.آی بستگی به نوع  ام .آر.آی داره. بعضی دستگاه ها حدود ۲۰ دقیقه و بعضی حدود ۱۰ دقیقه زمان می برن اما معمولا هر ام .آر.آی طی ۱۰ تا ۱۵ دقیقه انجام می شه.

یارت بانیی تون نسوزد

هنگام انجام  ام .آر.آی نباید اجسام فلزی به همراه داشت. این اجسام بسته به سایزشون باعث مشکل در ناحیه تصویربرداری می شه. مثلا اگه فردی در کمرش پلاتین داشته باشه تصویر ناحیه جراحی شده به طور کامل اعوجاج پیدا می کنه. مریضایی که دارای اجسام خارجی مثل کلیپس در درمان آنوریسم یا بادکنک مغزی یا دستگاه ضربان ساز قلب هستن نباید از  ام .آر.آی استفاده کنن.  ام .آر.آی موجب تخریب مدارهای الکترونیکی دستگاه ضربان ساز قلب می شه و در کارکرد اون مشکل بوجود میاره. مشکل و از کار افتادن دستگاه ضربان ساز می تونه باعث مشکلات قلبی و حتی مرگ شه. هم اینکه آدمایی که دارای مفصل مصنوعی فلزی یا دریچه مصنوعی قلب فلزی هستن نمی تونن از دستگاه  ام .آر.آی استفاده کنن. جالبه بدونین کارتای الکترونیکی مثل یارت عابر بانی با ورود به دستگاه  
ام .آر.آی باطل می شه و می سوزد. موبایل هم خود آسیب می بینه و هم به دستگاه  ام .آر.آی آسیب وارد می سازه. وجود خالکوبی با رنگای فلزی هم موجب اعوجاج در تصویربرداری می شه. پیشنهاد اینه که اگه مریضی خالکوبی داره  ام .آر.آی رو بکنه و اگه خراب شد از دستگاه های دیگه استفاده کنه.

دستگاهی با  اشعه ضعیف شده

سی.تی. اسکن دستگاهیه که براساس اندازه ضعیف کردن اشعه ای که از آدم می گذره تصویربرداری می کنه، یعنی از یه طرف اشعه داده می شه و از طرف دیگه اشعه گرفته می شه. بعد از اون اندازه اشعه ضعیف شده در جهات جور واجور محاسبه می شه و یه معادله چند مجهولی به دست میاد. بعد یه ماتریکس با ستونا و سطرهای زیاد تشکیل داده می شه و براساس اون Grayscale  یا اندازه سایه روشن روی صفحه کامپیوتر یا فیلم تغییر داده می شه و اینطوری تصویر تولید می شه. جالبه بدونین کلمه الگوریتم که واسه برنامه ریزی دقیق تصویربرداری و سی. تی. اسکن استفاده می شه از نام خوارزمی، دانشمند بزرگ ایرونی گرفته شده. علاوه بر این معادلات چند مجهولی خیام هم در محاسبات سی.تی. اسکن و
ام .آر.آی بسیار تعیین کننده بوده.

ترک اعتیاد با کمک ام. آر. آی

ام. آر. آی نه فقط می تونه از بخشا تصویربرداری کنه بلکه با کمک تکنولوژیای جدید می تونه مغز رو درحال کار  بررسی کنه. مثلا اگه مریضی در مغزش تومور داشته باشه می تونه مشخص کنه این تومور با مرکز حرکتی دست فاصله داره یا مرکز حرکتی دست رو در خودش گرفته و اینکه قابل جراحیه یا خیر و اگه بخوایم اونو جراحی کنیم می تونیم بفهمیم که با درآوردن تومور مریض فلج می شه یا خیر، پس میشه این مسائل رو از قبل به مریض گوشزد یرد. جراحان از این روش می تونن عملای شون رو بهتر، راحت تر و دقیق تر بکنن. از کاربرده های دیگه ام. آر. آی میشه به وضعیت آدمایی اشاره یرد که دچار ولع به مواد مخدر هستن و با وجود اینکه ترک اعتیاد می کنن دوباره به طرف مواد مخدر برمی گردن. در این افراد میشه با کمک ام. آر. آی کارکرد مغز رو بررسی و ناحیه مسئول اعتیاد در مغز رو شناسایی یرد. در بعضی موارد هم در دنیا تحقیقات جدیدی روی این بیماران شروع شده که طی اون دکتر با جراحیای ظریف مغز، مرکز مسئول اعتیاد در مغز رو نابود می کنه و در آخر فرد دیگه دنبال موادمخدر نمی ره.

اشعه کمتر، بهتر

سی.تی.اسکن با اشعه ایکس کار می کنه. هر اندازه اشعه می تونه خطرناک باشه درست مانند آلودگی هوا یه هرچه آلاینده ها در هوا کمتر باشه واسه سلامت بشر بهتره پس هرچقدر اشعه ای که می گیریم کمتر باشه سالم تر هستیم. آدمای روی زمین همیشه در برابر تابشا هستن. مهم ترین پرتوهایی که ما رو مورد تابش قرار میدن پرتوهای کیهانی هستن که از فضا به زمین میان و به موجودات زنده برخورد می کنن. حالا خوبیش اینه عملکردای دفاعی موجود در جو زمین و بدن آدم اثرات این تابشا رو خنثی می کنه. اثرات احتمالی اشعه ممکنه به صورت سرطان یا مشکلات ژنتیک ظاهر شه. اما اندازه اشعه ای که در پزشکی استفاده می شه در خیلی از موارد به خصوص در سنین بالا اثر سوئی واسه فرد نداره. چیزی که ما رو نگران می کنه تاثیر احتمالی اشعه بر ژنتیک و سلولای تناسلی (تخمکا و اسپرما) است. این اشعه ممکنه بر این سلولا تاثیر سوء بزاره و باعث ایجاد اشکال در نسل آدم شه.

چند وقت یی بار؟

فاصله وقتی لازم بین هر بار سی.تی.اسکن تعریف شده نیس. بیشترین حد دوز مجاز اشعه مشخصه و با تعداد عکسایی که در حالت عادی واسه افراد انجام می شه مشکلی پیش نمیاد. یه فرد ممکنه سالی هشت بار سی.تی.اسکن بکنه و مشکلی هم پیدا نکنه. البته تعداد آدمایی که در سال هشت بار نیاز به سی.تی.اسکن داشته باشن، بسیار کمه. اینم بگیم که اشعه ایکس واسه خانومای باردار ممنوعه و این افراد نباید از راه سی.تی.اسکن پرتوگیری شن. با این حال واسه خانومای شیرده مشکل چندانی وجود نداره. وجود اجسام فلزی مانند پلاتین، جواهرات، سمعک و… بین به کار گیری دستگاه
 سی.تی. اسکن خطری رو متوجه مریض نمی کنه اما ممکنه عکس رو خراب کنه. همونطور که در  ام .آر.آی از مواد کنتراست خوراکی و وریدی استفاده می شه در سی.تی. اسکن هم واسه فرق هرچه بهتر بافتا میشه از این مواد استفاده یرد. در مورد خوردن و آشامیدن قبل یا بعد از سی. تی. اسکن محدودیتی واسه مریض وجود نداره. آخرین نکته هم اینکه هربار سی. تی. اسکن معمولا از ۲ تا ۵ دقیقه زمان می بره.

این نوشته در سلامتی فرستاده شده.

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *