ام اس | هجوم سلول های دفاعی به مغز | بیماری

:
ام اس، حمله سلولای دفاعی به مغز

: ام اس، حمله سلولای دفاعی به مغز

مدتیه که نام ام اس بیشتر به گوش می خوره و ترس از ناتوانی و ازکارافتادگی به وجود اومده به وسیله اون نگرانی زیادی ایجاد کرده. از قرن نوزدهم میلادی که ام اس کشف شد. رمز و راز زیادی هم با خود به دنیای پزشکی وارد کرد. بررسیای پیشرفته تر نشون دهنده ویژگیای پیچیده و چندعاملی این مریضی داره. با این حال مریضی ارثی به حساب نمیاد. مهم ترین موضوع در مورد ام اس، معرفی اون به مردم به روشی درسته تا از باورهای غلط بوجود اومده جلوگیری شه. به همین بهونه، گفت و گویی با دکتر مهدی وحید دستجردی، متخصص مغز و اعصاب انجام دادیم تا بیشتر با این مریضی مرموز آشنا شید.

مریضی ام اس چیه؟

ام اس (Multiple sclerosis) یه جور مریضی خودایمنیه که در اون سلولای دفاعی بدن به اشتباه به غلاف مراقبت کننده فیبرهای عصبی در مغز و نخاع که میلین نامیده می شه، حمله می کنن. این مریضی جزو بیماریای التهابی حساب می شه. وقتی که میلین مورد حمله قرار گرفته و از بین میره در اطلاعات فرستاده شده از مغز به ارگانای بدن مشکل به وجود میاد که در دراز مدت فرد گرفتار رو دچار ناتوانی سنگین می کنه.

ام اس بسته به سیر مریضی تقسیم بندی می شه. در بعضی موارد مریض متوجه مریضی خود نیس و دکتر متخصص به طور اتفاقی با مشاهده نتیجه ام.آر.آی متوجه پلاکای مریضی می شه که هیچ وقت علامت دار نشده ان. مشخصه اصلی مریضی ام اس پلاکه. پلاک به نواحی از مغز میگن که در اون میلین تخریب شده و در ام.آر.ای به صورت نواحی سفید رنگ دیده می شن. تعدادی از بیماران در طول عمر خود فقط یه بار دچار علائم مریضی می شن. اما کلا شایع ترین نوع مریضی که حدود تا ۶۵ درصد موارد رو تشکیل میده، نوع عودکننده و بهبودیابندهه. در این نوع هر چند ماه یه بار نشونه هایی مانند تاری دید، ضعف بدنی یا علائم جدید بروز می کنن و بعد بهبود پیدا میکنن.

در بعضی موارد این نوع عودکننده و بهبود یابنده تبدیل به نوع پیشرونده ثانویه می شه. نوع دیگری از ام اس از اول پیشرونده س یعنی مریضی بدون بهبودی پیشرفت می کنه.این نوع ام اس معمولا بعد از ۴۰ سالگی بروز و با سرعت بیشتری پیشرفت می کنه و منتهی به ناتوانی شدید در مریض می شه. حالا خوبیش اینه این نوع ام اس خیلی شایع نیس و حدود ۱۵ درصد موارد رو در بر میگیره.

عامل اصلی دچار شدن به این مریضی هم مانند بیماریای خودایمنی دیگه نامشخصه؟

بله، چند سال در مورد عوامل موثر در دچار شدن به مریضی ام اس تحقیق و بررسی شده. به نظر محققان ناحیه جغرافیایی محل تولد شخص یکی از عوامل شناخته شده دچار شدن به این بیماریه. این نواحی بیشتر به مناطق شمالی زمین یعنی نواحی اروپای شمالی مربوط می شن. درواقع هرچه که به خط استوا نزدیک تر میشیم خطر دچار شدن به این مریضی هم کم میشه.

یکی دیگه از عوامل دچار شدن، جنسیته. کلا بیماریای خودایمنی در خانوما بیشتر دیده می شه و این موضوع در مورد ام اس هم صادقه. ژنتیک هم تاثیر کمی در دچار شدن به این مریضی داره.

پس با این وجود کار چندانی واسه پیشگیری از دچار شدن به این مریضی نمیشه انجام داد؟

بدیش اینه تا الان راهی واسه پیشگیری از دچار شدن به مریضی ام اس پیدا نشده و نمیشه از ۳ عامل اصلی دچار شدن به اون یعنی ناحیه جغرافیایی محل تولد، جنسیت و ژنتیک دوری کرد.

اشاره کردین این مریضی بیشتر خانوما رو درگیر می کنه. کدوم رده های سنی بیشتر در خطر قرار دارن؟

خانوما در سنین باروری یعنی از سن حدود ۱۵ تا ۴۵ سالگی بیشتر به ام اس دچار می شن و فرق اندازه ابتلای اونا با آقایون هم به همین دلیله. اما بالاترین درجه دچار شدن به این مریضی در سنین ۲۹ تا ۳۰ سالگی اتفاق می افته و بعد از ۴۵ سالگی احتمال دچار شدن بسیار کمه.

با در نظر گرفتن اینکه ام اس در خانوما و در سنین باروری بیشتر بروز می کنه بارداری واسه فرد خطرآفرینه یا اینکه برعکس باعث بهتر شدن علائم مریضی می شه؟

نقش باردار شدن در خانوم گرفتار به ام اس خنثیه. مریضی ام اس مانعی واسه بارداری نیس و حتی در طول بارداری حملات کمتر می شه. حالا خوبیش اینه در بیشتر موارد ام اس ناچیز است و تاثیری در زندگی عادی فرد نداره. اما اگه خانمی جزو ۱۰ تا ۱۵ درصد موارد شدید ام اس باشه نظر دکتر متخصص اهمیت بالایی پیدا می کنه. اول باید در نظر داشت این مادر گرفتار می تونه وظایف مادری رو به درستی بکنه یا خیر. اما در بیشتر موارد ام اس مانعی واسه بارداری به حساب نمیاد.

در سال ۲۰۱۳ پژوهشی از محققان دانشگاه آکسفورد به چاپ رسید که نشون میده بین سالای ۱۹۸۹ تا ۲۰۰۶ اندازه دچار شدن به ام اس کم بوده و این فرضیه رو مطرح می کنن که افزایش یهویی ام اس در ایران به وجود اومده به وسیله  کمبود ویتامین D هستش که به نوع پوشش خانوما بعد از انقلاب مربوط می شه. نظر شما در مورد تاثیر پوشش و زندگی شهری در افزایش دچار شدن به این مریضی چیه؟

هر پژوهشی براساس فرضیه ای انجام می شه. درخصوص ویتامینا بررسیای زیادی انجام شده. اما یافته های نشون دهنده اینه که کمبود بعضی ویتامینا مانند ویتامین D، E و ویتامینای گروه B نقش کمی در دچار شدن به ام اس داره. این ویتامینا به آدمایی که مشکوک به ام اس هستن یا اینکه به این مریضی گرفتار شدن تجویز می شه. اما قطعیتی درخصوص نقش ویتامین D در مریضی ام اس وجود نداره.

باید تاکید کرد که نقش هیچ دلیلی درخصوص این مریضی  به طور قطعی به اثبات نرسیده. امروزه پزشکان واسه بررسی سلامت افراد حتما اندازه ویتامین D اونا رو هم بررسی می کنه چون این ویتامین در پوکی استخون، اندازه باروری و سلامت کلی بدن نقش مهمی داره. اما نمیشه ادعا کرد که این ویتامین نقش مشخصی در دچار شدن به ام اس داره.

پس دلیل اینکه می گن در کشور اندازه دچار شدن به ام اس چند برابر شده، چیه؟

ام اس، مریضی بسیار مرموزیه. مثلا، در چند کشور منطقه مانند عمان و کویت زیادتر از اندازه انتظاره. چون همونجوریکه گفته شد نزدیکی این کشورها به خط استوا باید دلیلی واسه گسترش کم اون در اینجور کشورهایی باشه. از طرف دیگه، نباید فکر کرد که قبل از انقلاب پوشش در سراسر کشور وجود نداشته. پس نمیشه نوع پوشش و مسائلی مثل این رو در افزایش دچار شدن موثر دونست. چون تا حدودی نوع پوشش کشورای منطقه یه جوره و دلیل اینکه در بعضی کشورای خاورمیانه ام اس گسترش بیشتری داره بازم نامشخصه. اما دلیل اینکه امروزه موارد تشخیصی رو به رشده به امکانات تشخیصی هم مربوط می شه.

زمان انقلاب حتی یه دستگاه ام.آر.آی هم در منطقه نبود. مطمئنا موارد گرفتار هم تشخیص داده نمی شد و این به معنی نبود یا گسترش کم مریضی در اون دوره نیس. امروز افزایش دستگاه های تشخیصی و پیشرفتای انجام شده و هم اینکه افزایش جمعیت سالای بعد از انقلاب افزایش موارد دچار شدن رو توجیه می کنه.

نقشه ای که سازمان بهداشت جهانی در مورد گسترش مریضی ام اس منتشر کرده نشون میده که ایران جزو کشورهایی با گسترش کم ام اسه.

علائم اصلی و نگران کننده مریضی ام اس چیه؟

ام اس چند علامت مهم داره. اما هر کدوم از این علائم باید یه مشخصه اصلی داشته باشن و اون ادامه دار بودن ۲۴ ساعته هر کدوم از این علائمه. پس اگه نشونه هایی که در ادامه می پردازیم در عرض چند دقیقه برطرف شه نمیشه جزو علائم ام اس دونست.

شایع ترین علائم ام اس «پارستزی» است. پارستزی یعنی یه حس عجیب مانند خواب رفتن انداما، سوزن سوزن شدن، یخ کردن یا داغ شدن دست و پا و… علل زیادی مانند ناراحتیای گردن، بد نشستن، دیابت، مشکلات تیروئید و… واسه بروز پارستزی هست. یکی از دلیلای پارستزی مریضی ام اسه. در مریضی ام اس، پارستزی در دوه و دو پا و در منطقه ای که دستکش و جوراب این اعضا رو می پوشونه بروز می کنه و اصطلاحا به اون پارستزی به فرم «جوراب دستکش» می گن.

اگه فردی با شکایت از گزگز شدن، مورمور شدن، داغ کردن یا سرد شدن دو دست و دو پا به متخصص مراجعه کنه اولین موضوع درخصوص مدت زمان این علائم مطرح می شه. اگه این علائم به صورت دائمی و بیشتر از ۲۴ ساعت ادامه داشته باشن، ممکنه از علائم دچار شدن به مریضی ام اس باشه. اگه این پارستزی تو یه طرف بدن باشه یعنی نصف بدن دچار بی حسی یا گزگز شه و این علائم بیشتر از ۲۴ ساعت طول بکشه فرد مشکوک به ام اسه و باید بررسیای اصلی انجام شه.

بعد از پارستزی مشخص ترین علامت ام اس تاری دیده. تاری دید در مریضی ام اس تک چشمیه. یعنی اینکه فقط یه چشم رو درگیر می کنه و بیشتر از ۲۴ ساعت زمان میبره. از دیگر علائم این مریضی ضعف و خستگی زیاد است. به این صورت که قدرت بدنی فرد به صورت دراز مدت یعنی بیشتر از یه روز کم میشه. این ضعف بدنی در دو پا یا یه نیمه از بدن بروز می کنه. از دیگر علائم اصلی این مریضی میشه به از دست رفتن تعادل بدنی اشاره کرد. این مشکل تعادل به معنی سیاهی رفتن چشما تو یه لحظه نیس. اگه این نبود تعادل و ناتوانی ایستادن بیشتر از یه روز طول بکشه مهم می شه و قابل بررسیه.

می گن که تزریق واکسن هپاتیت B می تونه خطر دچار شدن به ام اس رو زیاد کنه. این گفته صحت داره؟

خیر. ممکنه که هر واکسنی خطر بروز بیماریای خودایمنی رو زیاد کنه اما این خطر خیلی کم بوده و قابل توجه نیس.

روشای تشخیص این مریضی چیه؟

معاینه بالینی و گذشته ای که مریض از وضعیت خود عنوان می کنه اولین و مهم ترین روش تشخیصه. اگه در توضیح حال و معاینات اولیه فردی مشکوک به ام اس باشه در قدم بعدی ام.آر.آی انجام می شه. در بعضی موارد ام.آر.آی به تنهایی واسه تشخیص دقیق مریضی کافی نیس. در این صورت نوارهایی از چشم، عصب و گوش گرفته می شه. آزمایش مایع نخاع هم از روشای مناسب واسه تایید یا رد مریضی ام اس حساب می شه.

محدودیتای ورزشی واسه مبتلایان به ام اس هست؟

خیر. یکی از مشکلات مریضی ام اس خستگی زیاده که ممکنه فعالیتای بدنی اونا رو محدو کنه. اما از نظر پزشکی محدودیتی واسه فعالیتای این افراد وجود نداره. البته خود بیماران گرفتار به ام اس شدید شدن علائم مریضی رو در آب و هوا و محیطای گرم مانند حموم و سونا تجربه می کنن. این به معنی شدید شدن مریضی نیس بلکه علامت مریضی مشخص تر شده که با تغییر شرایط برطرف می شه. پس جای نگرانی نیس.

نقش تغذیه در دچار شدن یا پیشگیری از این مریضی چیه؟

تغذیه نقشی در دچار شدن یا پیشگیری از این مریضی نداره. همه افراد باید تغذیه ای مناسب و سالم داشته باشن و افراد گرفتار هم از این قانون مستثنا نیستن. اما نمیشه ادعا کرد که مصرف یه ماده غذایی خاص باعث پیشگیری یا بهبود مریضی می شه.

عواملی مانند استرس چه نقشی در دچار شدن یا شدید شدن علائم ام اس داره؟

در ۳۰ سال گذشته بررسیای زیادی درخصوص تاثیر استرس در دچار شدن به ام اس یا شدید شدن حملات اون انجام شده. اما تا الان هیچ تحقیق علمی رابطه بین استرس و مریضی ام اس رو به اثبات نرسانده س.

چه پیشنهادایی واسه دور و بریا بیماران گرفتار به ام اس دارین؟

دور و بریا بیماران گرفتار به ام اس در قدم اول باید بدونن که این مریضی مسری نیس. این افراد باید بدونن که یکی از مشکلات اصلی مریضی ام اس خستگی زیاده. پس باید خستگی مریض رو به رسمیت بشناسن و اونو بهونه گیری حساب نکنن. افسردگی و اضطراب هم در بیماران گرفتار به ام اس بیشتر از افراد معمولیه که باید مورد توجه دور و بریا باشه. پس باید بیشتر مراعات حال این افراد رو کرد.

داروها و روشای درمانی مریضی ام اس چیه؟

واسه موارد معمولی ام اس از داروهای تزریقی استفاده می شه که تحت پوشش بیمه بوده و خیلی راحت در دسترس بیماران قرار دارن. در مواردی که سیر مریضی فعال بوده و شدت ایجاد پلاکا بالا هستش، داروهای قوی تر و تا حد امکان کم آسیب تر تجویز می شه.شکلای جور واجور داروهای سرکوب کننده ایمنی از خونواده داروهای ناتالیزوماب و داروی فینگولیمود هم در بازار وجود دارن و داروهای دیگری هم در راه ورود به بازار هستن. اما دکتر متخصص باید با در نظر گرفتن نوع، شدت و سیر مریضی داروی مناسب رو تجویز کنه. بدیش اینه الان درمان قطعی واسه مریضی ام اس وجود نداره و تموم این داروها واسه کنترل و کنترل علائم مریضی استفاده می شن.

اشاره کردین بیماران گرفتار به ام اس بیشتر در برابر افسردگی و اضطراب قرار دارن. در کنار درمانای دارویی روشای دیگه مانند مشاوره های روان پزشکی هم پیشنهاد می کنین؟

بله. علاوه بر مشاوره روان پزشکی واسه کنترل مشکلات روحی و افسردگی این افراد، فیزیوتراپی هم پیشنهاد می شه. فیزیوتراپی واسه کاهش و رفع سفتی عضلانی بیماران موثره. واسه آدمایی که از سفتی زیاد عضلات رنج می برن تزریق بوتاکس هم استفاده می شه برخلاف باور عموم که بوتاکس رو فقط واسه مصارف زیبایی می شناسن از اون واسه بیماران ام اس و آدمایی که دچار سکته مغزی و سفتی عضلات شدن هم استفاده می شه. گفتاردرمانی هم یکی دیگه از درمانای مکمل ام اسه.

نکته ای باقی مونده؟

علائم مریضی ام اس باید با دقت بررسی شه. باید مورد توجه داشت که ام اس مریضی شایع کشور ما نیس و نباید نسبت به اون نگرانی بیخود داشت اما لازمه که همه مردم به دو دلیل علائم اونو خوب بشناسن.اول به خاطر دور موندن از نگرانی بیخود. چون الان بعضی افراد با خواب رفتن ساده دست و پا وحشت کرده و مشکوک به ام ا می شن. باید توجه داشت که علائم ام اس شباهت زیادی به مشکلات دیگه داره و مهم موندگاری این علائم به مدت بیشتر از ۲۴ ساعته.

دوم به خاطر دور موند از غفلت. چون شناخت علائم و تشخیص به موقع ام اس مهمترین عامل در کنترل بیماریه. ام اس یه مریضی خودایمنیه و نمیشه از داورهای موجود انتظار معجزه داشت اما با تشخیص به موقع اون اقدامات موثری در جهت کنترل و کنترل اون صورت میگیره.


منبع :

ماهنامه دانشمند

.

منبع :

این نوشته در سلامتی فرستاده شده.

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *