چکیده
نیاز انسان به سرپناه و مامن، نه تنها در سراگاه، بلکه در سفرهایی که با هدف رفع نیازهای ارتباطی، اقتصادی و نظامی یا رشد و توسعه تجاری، فرهنگی و گردشگری و سیاحت انجام می شده است، از دوران باستان درکشورهای شرقی خصوصا ایران مورد توجه بوده است. آثار و مظاهری از این گونه بناها و استراحتگاه های بین راهی، تحت عناوین کاروانسرا، رباط، کاربات و … با کاربری های متعدد را در گوشه و کنار ایران می توان دید که از جمله شاهکارهای معماری و هنری عصر خود و یا در زمان رونق جاده ابریشم به شمار می روند؛ و این در حالی است که در جوامع اروپایی و یا امریکایی با این رویداد به صورت ابتدایی برخورد شده و قرن های متمادی کاروانیان شب هنگام دایره وار دور هم جمع می شدند و جهت امنیت بیشتر از تهاجم ها، حصاریا ازدلیجان هاوسپس چهارپایان به دور خود می کشیدند
در عصر حاضر نیز نیاز به سرپناه و مامن در سفر همچون گذشته از جمله دغدغه های مسافران محسوب می شود. و با منسوخ شدن کاروانسراها و عدم تامین نیاز مخاطبان از طریق جایگاه های سوخت رسانی، مجموعه های بین راهی جایگزین مناسبی جهت ارایه خدمات در مبحث توریسم و سفرهای جاده ای است. به طور کلی مجموعه بین راهی به تسهیلات عمومی نزدیک بزرگراه ها یا آزاد راه ها اتلاق می شود که شامل رستوران، جایگاه سوخت گیری و محل توقف، جهت ارایه خدمات به رانندگان و مسافرین می باشد. اما این مجموعه ها در روند توسعه خود جایگاهی فراتر یافته و به مجموعه هایی چند منظوره با هدف توسعه صنعت توریسم مبدل شده اند. تجمیع کاربری هایی همچون رستوران، جایگاه سوخت گیری، محل توقف، پارکینگ، کمپ و هتل، زمین های ورزشی و بازی، فضاهای تجاری و فروشگاهی، اداری، تیرپارک ها و … مجموعه ای کامل و جامع را جهت جذب گردشگران داخلی و خارجی فراهم می نماید، که گستره وسیعی از بعد اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کشور را تحت تاثیر خود قرار می دهد.

مقدمه
پایانه های بین راهی علاوه بر ارزش سکونتی و هنری، از دیدگاه مسایل اجتماعی و فرهنگی نیز حایز اهمیت می باشند. کاروانسراها در طول زمان و بر حسب نیازهای محیطی و ضرورت اجتماعی شان موقعیتی فراتر از یک توقفگاه یا منزلگاه یافته اند و به محلی برای تعامل و تعاطی اندیشه ها، تبادل و تقابل آداب و رسوم اقوام و ملل مختلف مبدل شده که بی شک ارتباطات و تلاقی افکار و اندیشه ها و اقوام گوناگون تاثیر شگرفی بر زندگی مردم ایران زمین داشته است.
درگذشته کاروانسراها به مثابه شهر و یا قصبه ای کوچک علاوه بر تامین نیازهای اقامتی و امنیتی رهگذران با ارایه خدماتی نظیر نانوایی، آسیاب، مسجد و دکانی جهت خرید و فروش کالاهای کاروانی کلیه نیازهای مخاطبان (مسافران و چارپایان) را فراهم می نموده اند. اما متاسفانه با گذشت دوران این مجموعه ها کاربری خود را از دست داده و به مخروبه هایی فراموش شده مبدل گشته اند.

فصل اول:
تعاریف و کلیات

۱-۱- اقامتگاه در لغت و اصطلاح
اقامتگاه‌ در لغت‌ به‌ معنی‌ محل‌ سکنا به‌ کار رفته‌، و در اصطلاح‌ حقوقی‌ «اقامتگاه‌ هر شخصی‌ عبارت‌ از محلی‌ است‌ که‌ شخص‌ در آن‌جا سکونت‌ داشته‌ و مرکز مهم‌ امور او نیز در آن‌جا باشد.

۱-۱-۱- فرق مسکن و اقامتگاه
در اصطلاح‌ حقوقی‌ «مسکن‌» مرکز زندگی‌ مادی و سکنای هر شخص‌ است‌، در حالی‌ که‌ «اقامتگاه‌» ناظر به‌ مرکز زندگی‌ حقوقی‌ فرد است‌. هیچ‌کس‌ نمی‌تواند بیش‌ از یک‌ اقامتگاه‌ داشته‌ باشد، در حالی‌ که‌ می‌تواند دارای چند مسکن‌ باشد

۱-۱-۲- مبنا در تعیین‌ اقامتگاه‌
مبنا در تعیین‌ اقامتگاه‌ «مرکز مهم‌ امور» است‌ و اگر قانون‌ مدنی‌ به‌ «محل‌ سکونت‌» توجه‌ نموده‌، از این‌روست‌ که‌ غالباً مرکز مهم‌ امور فرد همان‌ محل‌ سکنای وی نیز هست‌. این‌ مبنا در حقوق‌ فرانسه‌ و کشورهای تابع‌ نظام‌ حقوقی‌ رومن‌ و ژرمن‌ نیز پذیرفته‌ شده‌ است‌، چنانکه‌ ماده ۱۰۲ «قانون‌ مدنی‌ فرانسه‌» از آن‌ به‌ «مرکز اصلی‌ِ» شخص‌ تعبیر کرده‌ است‌. در نظام‌ آنگلو ساکسون‌ هر فرد دارای اقامتگاه‌ اصلی‌ یا طبیعی‌ است‌، یعنی‌ محلی‌ که‌ در آن‌ متولد شده‌ است‌ و آن‌ محل‌ قانوناً اقامتگاه‌ او تلقی‌ می‌شود، تا اقامتگاه‌ جدیدی اختیار کند که‌ در این‌ صورت‌ اقامتگاه‌ جدید اقامتگاه‌ انتخابی‌ او خواهدبود.
۱-۱-۳- عناصر بوجود آورنده
بنابراین‌، عناصر تحقق‌ اقامتگاه‌ دو چیز است‌
۱) سکنای واقعی‌ در یک‌ محل‌ معین‌
۲) قصد ماندن‌ در آن‌ محل‌
اقامتگاه در آلمان‌، سویس‌، اسپانیا و پرتغال‌
در برخی‌ از کشورها مانند آلمان‌، سویس‌، اسپانیا و پرتغال‌ اقامتگاه‌ فرد همان‌ محل‌ سکنای اوست‌ و بدین‌ترتیب‌، با تغییر محل‌ سکنا، اقامتگاه‌ قانونی‌ فرد نیز تغییر می‌کند.
۱-۱-۴- مزیت تعریف‌ اقامتگاه‌ در حقوق‌ ایران‌ و فرانسه‌
تعریف‌ اقامتگاه‌ در حقوق‌ ایران‌ و فرانسه‌، دارای این‌ مزیت‌ است‌ که‌ «مرکز مهم‌ امور» شخص‌ برخلاف‌ محل‌ سکنا، معمولاً ثابت‌ است‌ و کمتر تغییر می‌کند، در نتیجه‌ روابط حقوقی‌ افراد با ثبات‌تر، و کمتر دچاراختلال‌ می‌شود، دیگر آنکه‌ بیشتر در مرکز مهم‌ امور شخص‌ است‌ که‌ افراد با او تماس‌ می‌گیرند و به‌ ایجاد و تنظیم‌ رابطه حقوقی‌ با وی اقدام‌ می‌کنند.با این‌همه‌، گاهی‌ تعیین‌ مرکز مهم‌ امور دشوار است‌ و دادگاه‌ بایدبرای تعیین‌ اقامتگاه‌ بررسی‌ و تحقیق‌ نماید.
اقامتگاه مکان معینی است که فعالیت ها و امورشخص (اعم ازسکونت واداره امور) در آن مکان متمرکز شده است . وبه نوعی عنصر شناسایی شخص حقیقی وحقوقی است . بنابراین در حقوق (عمومی وخصوصی) اقامتگاه عنصر مهمی در تعیین قلمرو حقوقی شخص محسوب می شود .  در این نوشته ؛ تعریف ؛ اقسام و اثرات قضایی وحقوقی اقامتگاه بیان شده است
۱-۱-۵- تعریف اقامتگاه در ماده۱۰۰۲ قانون مدنی
اقامتگاه هر شخصی عبارت از محلی است که شخص در آنجا سکونت داشته ومرکز مهم امور او نیز در آنجا باشد .  اگر محل سکونت شخصی غیر از مرکز مهم امور او باشد ، مرکز امور او اقامتگاه محسوب است . اقامتگاه اشخاص حقوقی مرکز عملیات آنها خواهد بود .
برای اقامتگاه تعریف واحدى ارائه نشده است. از این رو در زیر به نقل تعاریف پرداخته ایم که در مورد اقامتگاه تعاریف متعدد و مختلفى صورت گرفته است.
اقامتگاه «رابطه مادى و حقوقى که شخص را بدون توجه به تابعیت به قسمتى از خاک یک دولت پیوند مى دهد» مى دانند.
اقامتگاه «رابطه اى است حقوقى داراى بعضى از خصایص سیاسى که بین اشخاص و حوزه معینى از قلمرو دولتى برقرار مى شود و بدین وسیله اشخاص، بدون آن که واجد وصف تبعه باشند از گروه ساکنین و متعلقین به آن حوزه تشخیص مى شوند».
اقامتگاه «ارتباط هر شخص با محیط اطراف خود، محلى که در آن زندگى مى کند، یا به کسب و کارى اشتغال دارد، تحت عنوان اقامتگاه مورد بررسى قرار مى گیرد».
۱-۲- اقامتگاه بین راهی
اقامتگاهی در جاده‌های کرانه‌ای و کوهستانی و جنگلی و بیابانی گفته می‌شود که توقفگاه آن غالباً در دیدرس مسافران است. مسافران در آن توقف کوتاهی دارند وسپس به ادامه مسیر خود ادامه میدهندپیشینه اقامتگاه های بین راهی به شیوه سنتی به زمانهای دور می‌رسد و کاروانسراها را می‌توان نیاکان اقامتگاه های بین راهی نوین دانست.
۱-۲-۱- انواع اقامتگاه
الف) مسافرخانه
بیشتر کاربرد خوابگاه و اقامتگاهی کوتاه‌مدت را دارد. معمولا تخت در اتاقی مشترک با دیگران قرار دارد. امکانات بهداشتی و خدماتی آن از قبیل دستشویی، حمام و آشپزخانه اغلب خارج از اتاق‌ها و استفاده از آنها مشترک است.
ب) مهمانسرا
مهمانپذیر یا مهمانخانه از دیگر اسامی آن است و در بیشتر مواقع استفاده از امکاناتی چون سرویس‌های بهداشتی و حمام که در مسافرخانه‌ها به صورت اشتراکی بهره‌برداری می‌شود در مهمانسراها جدا شده و درون اتاق‌هایی یا دوتخته قرار گرفته است. امکانات جنبی مهمانسراها نیز بیشتر از مسافرخانه‌هاست.
ج) هاستل
در کشورهای دیگر حکم و کاربرد همان مسافرخانه در ایران را دارد با این تفاوت که وسائل مشترک برای استفاده بخصوص در آشپزخانه بسته به امکانات هاستل ممکن است بیشتر باشد. به عنوان مثال در میان وسایل آشپزی، علاوه بر اجاق گاز، مایکروویو، توستر و… نیز موجود است.
ه) متل
اقامتگاه‌های بین‌جاده‌ای، کوهستانی، جنگلی، صحرایی یا ساحلی با توقفگاه‌هایی که بیشتر در دیدرس مسافران است به راهسرا یا متل معروفند. تفاوتشان با هتل بوتیک استفاده از سازه‌ها و مصالح ساختمانی از قبیل گچ، آجر و بلوک سیمانی است.
و) هتل
معمولا با شیوه‌ای مدرن‌تر اداره می‌شود و خدمات و امکانات جنبی پیشرفته‌تر و بیشتری چون رستوران، استخر، سالن اجتماعات یا لابی دارد. درجه‌بندی آن با رعایت استانداردهای مشخصی صورت می‌گیرد که با ستاره تفکیک و مشخص می‌شود؛ ستاره بیشتر یعنی خدمات و امکانات بیشتر.
ز) هتل آپارتمان
برعکس هتل، به جای اتاق، واحدها یا سوئیت‌هایی برای اقامت اجاره داده می‌شود که کاملا مستقل از واحدها یا سوئیت‌های دیگر است اما همانند هتل سرویس خدمات دارد و کارهایی از قبیل نظافت آن در فاصله‌های منظم روزانه انجام می‌شود. هتل آپارتمان معمولا مبله است و امکانات آشپزی و وسائل مرتبط با آن نیز فراهم شده است.
د) هتل بوتیک
در برخی کشورها بخصوص در جاهایی که چشم‌انداز ساحلی یا هوای معمولا آفتابی دارند، به جای استفاده از مصالح ساختمانی چون آهن و آجر از سازه‌های طبیعی همچون شاخ و برگ درختان و تراشه‌های صخره‌ای، اقامتگاه‌های موقت ساخته می‌شود. هتل‌های درختی، دریایی، صخره‌ای و سازه‌هایی که این ویژگی‌ها را همراه با چشم‌اندازی به طبیعت، سواحل دریا، ارتفاعات، جنگل‌ها و مانند آن با خود دارد به هتل بوتیک معروف است.
ذ) کاروانسرا
کاروانسرا ترکیبی است از کاروان (کاربان) به معنی گروهی مسافر که گـروهـی سفر مـی کنند. و سرای، به معنـی خـانـه و مکان. هـردو واژه برگرفته از زبان پهلوی است.
ساده تر از همه چنین می‌توان گفت که کاروانسرا ساختمانی است که کاروان را در خود جای می‌دهد و بزرگ‌ترین نوع ساختمانهای اسلامی است. پلان آن معمولاً مربع یا مستطیل شکل است، با یک ورودی برجسته عظیم و بلند، معمولاً ساده و بدون نقش، با دیوارهایی که گاهی اوقات بادگیرهایی در انتهای آن تعبیه شده است. یک دالان با طاق قوسی که مابین ورودی و حیاط داخلی قرار گرفته است، فضای کافی را برای جا دادن حیوانات بارکش فراهم ساخته است. بر روی سکوی برآمده‌ای که در پیرامون این حیاط قرار گرفته است، طاقگان‌هایی واقع شده‌اند که نمای داخلی را مفصل بندی می‌کنند. در پشت آنها حجره‌های کوچکی برای منزل دادن مسافران ساخته شده است. در کاروانسراهای دو طبقه، از حجره‌های پایینی برای انبار کردن

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   منابع و ماخذ پایان نامهعقد اجاره، حقوق مصرف، شرط ضمن عقد
دسته‌ها: No category

دیدگاهتان را بنویسید