رادیوتراپی تسکینی۶نامیده میشود. در رادیوتراپیاز راه دور یا تلهتراپی بیمار در معرض تابش قرار می‌گیرد یه این معنا که اشعه از یک منبع رادیواکتیو و از چند زاویه مختلف از خارج از بدن به سمت تومور هدایت می‌‌شود. این روش کاملا بدون درد است و به مدت ? تا ? هفته ادامه دارد. ولی بیمار از عوارض جانبی مانند تحریک‌پذیری مقعد، اسهال و خستگی مفرط ناشی از تابش پرتو شکایت می‌کند. اثرات اشعه ممکن است به شکل واکنش‌های پوستی از جمله التهاب، خارش، سوزش، ترشح یا پوسته پوسته شدن پوست ظاهر شود. تهوع، ‌استفراغ، بی‌اشتهایی و آسیب‌های عروقی و تنفسی می‌تواند از دیگر عوارض جانبی رادیوتراپی باشد. همچنین رادیوتراپی ممکن است باعث سرکوب سیستم خون‌ساز بدن و کاهش گویچه‌های سفید و ضعف سیستم ایمنی بدن و نهایتاً بروز عفونت شود. تلهتراپی برای درمان انواع سرطان شامل سرطان مثانه، مغز، پستان، مقعد، پانکراس، معده، گردن رحم، حنجره، ریه، پروستات و رحم استفاده میشود.
در مقابل براکیتراپی روشی است که با استفاده از رادیو ایزوتوپهایی که در مجاور سلولهاى سرطانی قرار داده میشوند مقدار زیادی اشعه مستقیما به ضایعه بدخیم رسانده میشود تا سلولهای سرطانی ضعیف یا معدوم شوند. گسیل ناشى از رادیو ایزوتوپهاى متناسب،باید دقیقا بر محل ضایعه مورد نظر تمرکز داده شود. با این روش درمانی میتوان یک دوز تابشی بالا را به صورت متمرکز به تومور رساند به گونهای که افت سریع دوز در بافتهای سالم اطراف تومور مشاهده شود.منبع تابش در این روش یا به صورت محلول حاوی رادیو دارو به محل تحت درمان تزریق میشودیا در یک پوشش نگهدارنده کوچک قرار گرفته و در داخل تومور و یا در مجاورت آن قرار میگیرد.مجموعه این پوشش و رادیودارو کاشتنی۷ نامیده میشود. مواد کاشتنی ممکن است به شکلهای مختلف مانند سیمهای کوچک، استنت، کاتتر (شکل ۱-۲)، کپسول یا بهشکل دانهای وجود داشته باشد. مواد رادیواکتیو یا به همراه کاشتنیدر داخل بدن قرار گرفته یا در اتاق عمل با استفاده از سرنگ‌های نازک، به بدن بیمار تزریق ‌شوند. سیلندر حاوی مواد رادیواکتیو بهصورت معمول بسیار کوچک (تقریبا ۸/۰در۵/۴ میلیمتر مربع) و حاوی مقدار بسیار ناچیزی از ماده رادیواکتیو است ] ۱و۲[. از نمونههای این روش رادیوتراپی، درمان با پرتو گاما است که امروزه براى جلوگیرى از گرفتگى رگهاى قلب انجام میشود] ۳ [.
بسیاری از سرطانهامانند انواع سرطان پروستات کاندیدای درمان با براکیتراپی هستند. این روش رادیوتراپی نیز با بیشترِ عوارض جانبی رادیوتراپی خارجی همراه است. این روش با سه شیوه داخل نسجی۸،داخل حفرهای۹ یا براکی تراپی سیستمیک با استفاده از مواد کاشتنی انجام میگیرد. توضیح این روشها در ادامه میآید[۴-۶].

شکل ۱-۲ کاتترهای مورد استفاده در براکی تراپی

در اکثر موارد پرتوهاى استفاده شده در براکیتراپی ، پرتوهای ? هستند که سبب تخریب سلولهاى نابههنجار میشوند. بنابراین، رادیو ایزوتوپهای ایدهآل برای درمان از نوع ساطعکننده ? بوده و چنانچه گسیلنده مورد استفاده، پرتو گاما با انرژی مناسب باشد(مثل لوتسیم-۱۷۷) براى تصویر بردارى نیز کفایت میکند. در ادامه به بررسی انواع هستههای پرتوزا، عملکرد هر یک در رادیوتراپی و چگونگی واپاشی هستههای رادیواکتیو پرداخته میشود.

۱-۳ مزایا و معایب رادیودرمانی و براکی تراپی
رادیودرمانی بهعنوان یکی از روشهای درمان سرطان دارای مزیتهایی است. براکیتراپی نسبت به جراحی آسیب کمتری به بیمار وارد میسازد و معمولا تاثیرات جانبی کمتری نسبت به جراحی و تابش اشعه از خارج از بدن در پی دارد.در این روش، زمان بهبودکوتاهتر است و کیفیت زندگی بیمار هم کمتر دچار آسیب میشود. مزیت عمدهی دیگر آن است که دوزیمتری تابش بر پایه اصول فیزیک بنا نهاده شده است. دهها سال کار مداوم در زمینه فیزیک تابش، رادیودرمانی را دارای جایگاهی بینظیر و محکم در میان سایر تخصصهای پزشکی کرده است. در براکیتراپی با فاصله گرفتن از هستهی رادیواکتیو،دوز تابش به سرعت کاهش مییابد و به این ترتیب صدمه به بافتهای سالم به حداقل میرسد. در حالیکه در درمان با روشهای دارویی یا عوامل زیستی همچنان تلاشها برای رسیدن به کارآیی درمانی قابل مقایسه ادامه دارد. مزیت دیگر روش رادیوتراپی، عبور تابش از مناطقی با جریان خون محدود یا جابجایی فعال سلولهاست.چنین مناطقی در روشهای دارودرمانی از دسترسی به داروهای مورد نظر محروم میمانند. سومین مزیت رادیودرمانی عدم مقاومت دارویی است که در درمان دارویی در بیشتر مواقع رخ میدهد.
عوارض ناشی از رادیودرمانی بسته به محل درمان متفاوت خواهد بود. چند نمونه از عوارض رادیودرمانی عبارتند از:
– زخم شدن (موکوزیت) یا بروز مشکل دربلع در رادیوتراپی ناحیه سرو گردن
– بیاشتهایی، تهوع، قرمزشدن و پوسته پوسته شدن که اغلب در دو هفته آخر درمان در رادیوتراپی ناحیه قفسه سینه (پستان،زیر بغل، معده و ریه) بروز میکند.

۱-۴ پرتوزایی و سازو کار تبدیل عناصر رادیواکتیو
در بر همکنش پرتو با ماده ممکن است پرتو بر لایههای الکترونی اتم، میدان اطراف هسته یا هسته اثر بگذارد. پرتوزایی را میتوان به صورت تبدیل خودبهخودی هستهها که منجر به تشکیل عناصر جدید میشوند تعریف کرد. این تبدیلها از طریق چندین سازوکار صورت میگیرد که برخی از آنها عبارتند از گسیل ذره ?،گسیل ذره ی ?، پوزیترونو گیراندازی الکترون مداری. هر یک از این واکنشها ممکن است همراه با گسیل تابش گاما باشد یا نباشد. در هستههای پایدار تعداد نوترون مساوی یا بیش از پروتون است. چنانچه تعداد نوترون از پروتون کمتر باشد هسته ناپایدار است و به شکلی پروتون اضافی را از دست میدهند. به این ترتیب که در هسته یک پروتون واپاشی کرده و به نوترون، پوزیترون و نوترینو تبدیل میشود. نوترون در هسته باقی ماند اما پوزیترون و نوترون و از هسته خارج میشود برخی از هستههای خیلی سنگین گسیلنده نوترون هستند. پرتوزایی و خواص پرتوزایی هستهها تنها از طریق بررسیهای هستهای امکانپذیر است و به حالتهای فیزیکی و شیمیایی ایزوتوپهای پرتوزا بستگی ندارد.تبدیل هستهای هستههای پرتوزا به دو عامل بستگی دارد :
۱. نوع خاص ناپایداری هسته یعنی نسبت نوترون به پروتون در هستهی مورد بررسی که میتواند خیلی بالا یا خیلی پایین باشد.
۲. ارتباط جرم، انرژی هسته مادر و هسته دختر وذره گسیل شده ] ۷ و ۸[.
به طورکلی تابشهای حاصل از هسته را میتوان به دو گروه مختلف تقسیم کرد. در یک گروه ذرات دارای انرژی قرار میگیرند مانند تابش آلفا، تابش بتا و تابش پوزیترون. در گروه دوم پرتوهای الکترومغناطیس قرار دارند که نه بار دارند نه جرم ، شامل: اشعه گاما و اشعه ایکس.

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   منبع پایان نامه ارشد درباره آسیب دیدگی

-گسیل ذره ?:
هنگامی که نسبت نوترون به پروتون در ایزوتوپ بسیاربالا باشداز واپاشی آن هسته یک هسته پر انرژی هلیوم به نام ذره ? گسیل میشود. این ذره سنگین با بار الکتریکی مثبت بوده و از دو نوترون و دو پروتون تشکیل شده است.
ذرات ? تک انرژی هستند اما در گسیل ذرات ? از یک رادیوایزوتوپ ،هستهای که ذره ? با انرژی کم گسیل میکند در حالت برانگیخته است و انرژی برانگیختگی خود را از طریق پرتو ? از دست میدهد. این در حالی است که هسته ای که ذرهی ? پر انرژی گسیل میکند در حالت پایه باقی میماند و از این رو تنها بخشی از پرتوزایی گسیل ذرات ? با تابش ? همراه است.
توانایی نفوذ ذرات ? در ماده بسیار محدود است. قدرت نفوذ ذرات آلفا در هوا در حدود ۳ تا ۹ سانتیمتر است. انرژی این ذرات به سرعت از بین میرود و به همین دلیل است که این ذره یک عامل یونیزه کننده بسیار قوی است. ضخامت لایهی خارجی و مردهی پوست بدن انسان برای جذب تمامی ذرات ? خارج شده از مواد پرتوزا کافی است.از این رو تابشهای ? که منبع آنها خارج از بدن قرار دارد خطر تابشی محسوب نمیشود. اما تابش ? که از منبع تابش در داخل بدن ساطع شود به دلیل عدم وجود لایه محافظ پوست شدیدا خطرناک است. از این رو، اهمیت بسیار دارد که هستهی پرتوزا که برای کاربرد براکیتراپی انتخاب میشود گسیل ? نداشته باشد.

-گسیل ?:
ذره? معمولا از بسیاری از هستههای پرتوزا گسیل میشود. این ذره یک واحد بار منفی دارد.گسیل ? در ایزوتوپهایی رخ میدهد که فزونی نوترون دارند و از لحاظ انرژی ،زمانی ممکن میشود که جرم هستهی مادر، بزرگتر از حاصل جمع هستههای دختر و ذره? باشد.البته این شرط در گسیلندههای ? هم وجود دارد. در گسیل ?بخش بسیار کوچکی از انرژی صرف واپسزنی هسته میشود.
قدرت یونیزهکنندگی این ذرات از ? کمتر است، ولی قدرت نفوذ بیشتری دارند.گسیل ? بسته به مقدار انرژی میتواند تا اعماق بافت نفوذ کند به همین دلیل یک خطر تابشی خارجی به شمار میرود. این نوع تابشها از این جهت دارای اهمیت هستند که در بسیاری از موارد درمان بیماران سرطانی در روش براکیتراپی با هستههای گسیلنده ? صورت میگیرد.

گسیل پوزیترون:
در مواردی که نسبت نوترون به پروتون خیلی پایین و گسیل ? هم از نظر انرژی ممکن نباشد، احتمال دارد هسته با گسیل پوزیترون به پایداری برسد. پوزیترون ذره ? با بار مثبت است. در حالی که الکترون در طبیعت به صورت آزاد یافت میشود، پوزیترون فقط به صورت گذرا میتواند وجود داشته باشد. چگونگی از بین رفتن پوزیترون به این ترتیب است که این ذره با یک الکترون ترکیب شده هر دو با هم نابود میشوند و دو پرتو گاما حاصل میشود. خطرهای تابشی پوزیترون دقیقا مثل گسیل ? است. اما پرتوهای گامای حاصل از نابودی پوزیترون باعث میشود که تمام ایزوتوپهای گسیلنده پوزیترون بصورت بالقوه خطر تابش خارجی تلقی شوند.

-پرتوهای گاما:
این پرتو در علوم پزشکی کاربرد گسترده ای دارد. انرژی این تابش بین KeV 50 تا MeV2است. پرتوهای گاما از نوع پرتوهای الکترومغناطیسی تکانرژی هستند که از هستههای برانگیخته حاصل از تبدیل پرتوزا گسیل میشوند. گسیل این پرتوها خود سازوکاری است که انرژی برانگیختگی هستهها توسط آن آزاد میشود و هستههای برانگیخته حاصل از شکافتگی هسته ها به حالت پایدار میرسند.

-اشعهX:
پرتوهای X تولید شده در مولدها یک طیف پیوسته انرژی دارند. در رادیوتراپی تفاوت پرتو گاما با اشعه X در این است که اشعهXدر خارج هسته تولید میشوند در حالی که گاما از هسته گسیل میشود یا نتیجه انهدام ماده است. در رادیوتراپی عمقی پرتوهای پر انرژی (سخت و تک فام) مورد نیاز است تا با کمترین مقدار جذب در بافتهای سطحی و کم عمق بتواند به بافتهای عمقی نفوذ نماید.

۱-۵ منابع انرژی مورد استفاده در براکی تراپی
هستههای پرتوزا مورد استفاده در براکی تراپی با توجه به طراحی درمان متنوع است.در ابتدا منابعی که برای این نوع کاربرد مورد استفاده قرار میگرفتنداورانیم و رادیوم بودند.سالهاست که عناصر دیگری

دسته‌ها: No category

دیدگاهتان را بنویسید