کالاها و از حجره‌های بالایی برای منزل دادن مسافران استفاده می‌شد.

فصل دوم:
بررسی نمونه های مشابه

۲-۱- نمونه داخلی
۲-۱-۱- اقامتگاه بین راهی آفتاب مهتاب
آدرس: کیلومتر ۲۱ اتوبان قم تهران لاین شرقی
استاندارد بین الملل و مدیریت بر اساس تکنولوژی روز دنیا موجب موفقیت در این مجتمع گردیده است. وجود همه ی امکانات همچون رستوران، کافی شاپ، فست فود، درمانگاه، بانک، پمپ بنزین و… توانسته است توریست خارجی از کشورهای فرانسه، انگلیس، چین و ژاپن و… را به خود جذب کند.
علاوه بر این مجتمع مهتاب به این مهم نیز توجه داشته است که جهت حفظ و آشنایی با آداب و سنن و فرهنگ ایرانی سفره خانه ای سنتی را نیز تاسیس نماید.

(پمپ بنزین)

(رستوران آفتاب)

(فروشگاه های عرضه کننده سوغات ومحصولات فرهنگی)
غرفه آرامش : غرفه ی استثنایی آرامبخش روح و روان با انواع دستگاه ها و صندلی های ماساژ و دور درجا، درمان ناتوانی جسمی را بر عهده دارد. قیمت حداقل در این غرفه از امتیازات هموطنان ایرانی و گردشگران می باشد.

فست فود : ارائه دهنده انواع ساندویچ ها و پیتزا همراه با انواع نوشیدنی در محیطی زیبا، شیک و بیادماندنی.

کافی شاپ :کافی شاپ مهتاب در فضای مدرن و زیبا شرایط برتر را جهت گپ ها و قرارهای ملاقات همراه با انواع نوشیدنی سرد و گرم و انواع کیک ها ایجاد کرده است.

طرح توسعه مجتمع :توسعه و پیشرفت همچنان در این مجتمع مدرن ادامه دارد و در آینده ای نزدیک شاهد راه اندازی مجتمع ورزشی، هتل، پمپCNG و پیست دوچرخه سواری خواهید بود.

۲-۱-۲- اقامتگاهی مجلل در جنوب تهران
از تاریخ دقیق ساختش اطلاعی در دست نیست. در اولین نقشه تهران که به دستور ناصرالدین شاه در سال ۱۳۰۲ هجری قمری ترسیم شده بود، محل کنونی کاروانسرا به‌نام سرای روغنی مشخص شده است که در آن روزگار در خارج از حصار صفوی و در کنار دروازه حضرت عبدالعظیم قرار داشت.
چهارراه مولوی، خیابان صاحب‌جمع، میدان امین‌السلطان. اینجا جایی است که مجموعه‌ای تاریخی و فرهنگی را بنام کاروانسرای خانات در دل خود جای داده است. کاروانسرای خانات با قدمتی بیش از یک قرن، از نخستین کاروانسراهای درون‌شهری تهران بود که به بدون هیچ‌گونه تخریب و ویرانی با مرمت و بازسازی مالکان شخصی همچنان به حیات خود ادامه می‌دهد.

این کاروانسرا با مساحت ۱۰هزار مترمربع با الهام از معماری باغ‌های ایرانی شکل گرفته که ۵۲ حجره را در محوطه خود جای داده است، بدین‌گونه که در هر ضلع کاروانسرا، ۱۳ حجره وجود دارد که امروزه در اجاره عمده‌فروشان خشکبار است.
صحن کاروانسرا همچنین دارای دو ایوان است که یکی از آنها در شرق به ورودی بزرگی راه می‌یابد و دیگری در غرب محوطه به ورودی دوم کاروانسرا می‌رسد. در دو سوی ورودی اصلی نیز حجره‌های بزرگی قرار دارند که به بازار و میدان سابق امین‌السلطان که امروزه چیزی از آن باقی نمانده منتهی می‌شوند.
گذر از دالان تاریخ
خیابان صاحب جمع در شمال میدان شوش و جنوب چهارراه مولوی قرار دارد و کاروانسرای خانات را باید در میدان امین السلطان ببینید که بامساحتی حدود ۱۰هزار متر مربع و ۵۴ حجره کوچک جا خوش کرده است. ورودی کاروانسرا، با دری به ارتفاع پنج متر که از چوب روسی و ۴۰ گل میخ ساخته شده حضور شما را خوش آمد می گوید و معماری آجر کاری آن شما را به روزگاری می برد که خبری از هتل و اقامتگاه های بین راهی نبود، جز همین کاروانسراهای مجلل.

 کاروانسرای خانات در خارج از باروی صفوی شهر تهران در کنار راهی که از دروازه حضرت عبدالعظیم (ع) به شهر ری می رفت قرار داشت. موقعیتی که در اثر توسعه شهر تهران در سال ۱۲۸۵ ه. ق داخل محدوده شهر قاجاری شد. کاروانسرای خانات در زمینی قرار گرفته است که اضلاع چهار گوشه آن غیر متقارن است اما صحن بنا از محوطه ای چهار گوش و متقارن شکل گرفته و به این ترتیب قناصی زمین از دید بازدید کننده پنهان مانده است.
کاروانسرای خانات که به علت آتش سوزی سال ۱۳۵۷ مدت ها بلااستفاده بود، در اسفند ماه سال ۱۳۸۸ برای برپایی جشن نوروزی بازگشایی مجدد شد.
با ورود اتومبیل به پایتخت و از بین رفتن حیات امین‌السلطان، کاروانسرا نیز از حیات تجاری خود فاصله می‌گیرد و بیشتر به صورت انبار کالا مورد استفاده قرار می‌گیرد
عمر خانات
خان به معنای حجره است و خانات نیز به معنی حجرات، شاید بتوان گفت وجه تسمیه آن به دلیل وجود حجره‌های زیاد کاروانسرا باشد. ویژگی‌های معماری کاروانسرا نشان می‌دهد که در اواخر دوره ناصری ساخته شده است که در ابتدا در اختیار موسی‌خان امین‌الملک بود که وی در سال ۱۳۲۹ هجری قمری مصادف با سال ۱۲۸۵ خورشیدی به حاج علی اردهالی (جد محمد اردهالی) واگذار می‌شود و از آن تاریخ تاکنون این کاروانسرا در مالکیت خانواده اردهالی باقی ماند.

این کاروانسرا به دلیل مجاورتش در مسیر جاده ابریشم در گذشته محل اطراق مسافران با بارهایشان بود که با احداث نخستین میدان تره‌بار-امین‌السلطان- مبدل به تجارتخانه بزرگی می‌شود که تاجران با شترهای خود بارهایی از میوه، تره‌بار، خشکبار و حبوبات را از سراسر ایران برای فروش و ارایه اجناس خود به میدان می‌آوردند و برای استراحت به خانات می‌رفتند. این کاروانسرا با حجره‌ها و حیاط وسیع خود مناسب‌ترین محل برای استراحت تجار و شتربانان بود و به همین دلیل تاجران حجره‌ها را فصل به فصل اجاره می‌کردند. این مکان همچنین چرخ یابوهای معروفی داشت که هر کسی که می‌خواست چرخ کرایه کند به آنجا می‌رفت و چرخ یابو‌ها را کرایه می‌کرد.

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   مقاله درباره کاروانسرا، کسب و کار، عزل و نصب

با ورود اتومبیل به پایتخت و از بین رفتن حیات امین‌السلطان، کاروانسرا نیز از حیات تجاری خود فاصله می‌گیرد و بیشتر به صورت انبار کالا مورد استفاده قرار می‌گیرد.
آن زمان ها، در وسط حیاط خانات آب انبار بزرگی قرار داشت که اطراف آن پر از حجره بود که افراد ساکن در حجره‌ها مشغول دباغی بودند البته این فضا در فاصله سال‌های ۱۳۴۰-۱۳۳۵ تخریب شد و امروزه محدوده آب انبار و حجره‌های دباغی را به وسیله سنگ‌هایی با حاشیه قرمز مشخص کرده‌اند.
 ورودی اقامتگاه
این روزها اگر سری به کاروانسرای خانات تهران بزنید، با یک مشکل بزرگ رو به رو می شودی. ورودی آشفته و به هم ریخته کاروانسرای خانات در میدان امین‌السلطان که بازدید‌کننده را ناگهان از یک فضای آشفته وارد یک مکان نوستالژیک و آرام می‌کند و این شاید روی حس و حال شما برای بازدید از این مکان تاثیر خوبی نداشته باشد. با این حال از ویژگی‌های منحصربه‌فرد این مکان در چوبی آن به ارتفاع ۵/۵ متر است که از چوب چنار ساخته شده و در به این بزرگی فقط روی چهل گل میخ باز و بسته می‌شود و هیچ لولایی در آن به‌کار نرفته است که نشان‌دهنده هنر معماری اسلامی است.

 وقتی چنین دری ورود شما را به دنیایی از آرامش و زیبایی خوش آمد بگوید، دیگر جایی برای درگیر شدن با هیاهوی خیابان صاحب جمع و مولوی باقی نمی ماند.
در حاشیه این در عظیم، کاشیکاری‌های زیبایی از رهنمودهای حضرت علی(ع) در مورد آداب خرید و فروش به چشم می‌خورد. گفته می شود در دوران‌های قدیم در چهار سوی بزرگ و کوچک، روحانیونی بودند که به سوالات تاجران در زمینه کسب و کار بر طبق آیه‌های قرآن پاسخ می‌دادند و حالا متولیان کاروانسرا با الهام از این قضیه، فرمایشات حضرت علی(ع) را در رابطه با مکاسب روی کاشی‌ها به نقش در آورده اند.
۲-۲- نمونه خارجی
۲-۲-۱- اقامت گاه بین راهی در لندن

۲-۲-۲- اقامتگاه بین راهی درآمریکا

فصل سوم:
مبانی نظری طرح

۳-۱- نقش کاروانسراها به عنوان اقامتگاه های سابق در سیر زندگی ایرانیان
از زمان های کهن تا روزگار پهلوی اول، کاروانسراها نقش مهمی در سیر زندگی ایرانیان و روابط و تعامل اجتماعات گوناگون فرهنگی، اقتصادی، سیاسی، آیینی، اعتقادی و… داشته اند.
هنگامی که تنها وسیله رفت و آمد پای پیاده یا استفاده از چهارپا بود، طی کردن مسیرهای طولانی و صعب العبور برای خرد و کلان به وجود منازلی وابسته بود که در مسیر راه های ارتباطی قرار داشت که این منازل پل ارتباطی با منزلی دیگر تا رسیدن به نقطه هدف بود.

این منازل امکانات ناچیزی داشتند که در مواردی توسط افراد و مسافران یا کاروان هایی که از شهری به شهری و از دیاری به دیار دیگر می رفتند فراهم می شد و رونق این کاروانسراها بستگی به میزان تردد مسافران و کاروان ها داشته چه کاروانسرایی که پر تردد می بود بالطبع دارای امکانات بیشتر و بهتری نسبت به کاروانسرای مشابه با تردد مسافران کمتر می داشت.
اما شکل و ساختار کاروانسراها از جهت ساختمان، به شکل پیش آمده و در چهار جهت دارای در برای ورود و خروج کاروانیان بوده که با در ورود و خروج کالاها و چهارپایان تفاوت داشت و در وسط ساختمان آن اکثرا گنبدی وجود داشت که بهترین نقطه بنای کاروانسرا محسوب شده و این گنبد دارای بادگیرهایی بود که در مواقع گرم سال موجب خنکی و محلی برای فرار از گرمای تابستان و پناهگاهی برای کاروانیان جهت رستن از گرمای شدید بوده است.
کاروانسراها از بیرون مکعبی شکل بوده که دو یا سه پا بلندتر از زمین ساخته شده است، در خارج بنا در سراسر طول دیوارها پلکانی ساخته اند که در عین حال آخور حیوانات نیز بود، برای داخل شدن به ساختمان باید از این پلکان بالا رفت در هر یک از اضلاع چهارگانه ساختمان هفت، هشت گنبد قرار گرفته بود که از هر چهار در اصلی بدان وارد می شدند. تالار، عمومی است و همه می توانند برای خنک شدن و استراحت از آن استفاده کنند.
در گذشته بهترین شیوه مسافــرت و حمل مال التجاره و در کــــــل نقل و انتقال از نقطه ای به نقطه دیگر، همراهی با کاروانیان بود، چون در میان کاروانیان از هر طایفه و سن و سال وجود داشت لذا کاروانسراها در بین راه و حتی داخل شهر بهترین و مناسب ترین موقعیت برای تجدید قوای مسافران و آمادگی ایشان برای طی منزل بعدی را فراهم می آورد تا مسافر خستــه آبی به صورت زده و وضویی ساخته و به مسائل شخصی بپردازد.
کاروانسراها بهترین پناهگاه شبانه و حتی روزانه برای امنیت کاروانیان محسوب می شد، چنانچه به رسم کاروانیان و برنامه ریزی کاروانسالاران که هدایت کاروان های بزرگ یا کوچک را بر عهده داشتند باید تا شب نشده و تا غروب خورشید خود را به منزل بعدی که لاجرم کاروانسرایی بین منزلی می بوده برسانند تا از حمله احتمالی دزدان و راهزنان و حیوانات درنده در امان بوده و مال و جان به عبث نبازند.
همچنین کاروانسراهای شهری در داخل شهرها در مواقعی نیز انبار مایحتاج عمومی محسوب شده و گهگاه مکانی برای مبادله و عرضه کالاها و بده بستان های تجاری بازرگانان

دسته‌ها: No category

دیدگاهتان را بنویسید